Fazla Mesai Ücreti Hesaplama
Çalışanın normal çalışma süresinin üzerinde çalışması halinde, belirli şartlar altında normal ücretine ek olarak zamlı çalışma ücreti alma hakkı doğabilir. Bu ek çalışma, haftalık çalışma süresinin nasıl belirlendiğine göre “fazla çalışma” veya “fazla sürelerle çalışma” olarak değerlendirilebilir.
Fazla mesai hesaplama aracımız ile aylık brüt maaşınızı ve normal çalışma sürenizin üzerinde çalıştığınız saatleri girerek tahmini brüt fazla çalışma ücretinizi hesaplayabilirsiniz.
Hesaplama yapılırken haftalık 45 saatlik yasal çalışma süresi ile iş sözleşmesinde belirlenen haftalık çalışma süresi dikkate alınır. Haftalık 45 saati aşan çalışmalar için saatlik ücret %50 artırılır. İş sözleşmesinde haftalık çalışma süresi 45 saatin altında belirlenmişse, sözleşmedeki sürenin üzerinde ancak 45 saate kadar yapılan çalışmalar için %25 zamlı ücret uygulanır.
Fazla Mesai Nedir?
İş hukukunda yaygın olarak “fazla mesai” şeklinde ifade edilen çalışma, mevzuatta esas olarak “fazla çalışma” kavramıyla düzenlenmiştir.
Genel kural olarak haftalık çalışma süresi 45 saattir. Denkleştirme gibi özel uygulamalar bulunmadığı durumda, bir haftada 45 saatin üzerinde gerçekleştirilen çalışmalar fazla çalışma kapsamında değerlendirilir.
Örneğin haftalık normal çalışma süresi 45 saat olan bir çalışan bir hafta içerisinde toplam 50 saat çalışmışsa, genel hesaplama yaklaşımında 45 saatin üzerindeki 5 saat fazla çalışma olarak değerlendirilir.
Fazla çalışmanın her bir saati için normal saatlik ücretin %50 artırılmış tutarı üzerinden ödeme yapılır. Başka bir ifadeyle normal saatlik ücret 1,5 ile çarpılır.
Fazla Sürelerle Çalışma Nedir?
Her işyerinde haftalık normal çalışma süresinin mutlaka 45 saat olarak belirlenmesi gerekmez. İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle haftalık çalışma süresi daha düşük belirlenebilir.
Örneğin iş sözleşmesinde haftalık çalışma süresi 40 saat olarak kararlaştırılmış olabilir.
Böyle bir durumda çalışanın 40 saatin üzerinde ancak 45 saate kadar yaptığı çalışmalar doğrudan %50 zamlı fazla çalışma sayılmaz. Bu süreler “fazla sürelerle çalışma” olarak değerlendirilir ve her saat için normal saatlik ücret %25 artırılarak hesaplama yapılır.
Örneğin haftalık normal çalışma süresi 40 saat olan bir çalışan aynı hafta 44 saat çalışmışsa, 4 saatlik kısmı fazla sürelerle çalışma olarak değerlendirilir.
Çalışma 48 saate çıkarsa 40 ile 45 saat arasındaki 5 saat %25 zamlı, 45 saati aşan 3 saat ise %50 zamlı olarak ayrı ayrı hesaplanır.
Fazla Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanır?
Fazla çalışma ücretini hesaplayabilmek için öncelikle çalışanın normal saatlik brüt ücretinin belirlenmesi gerekir.
Bu hesaplama aracında aylık ücretli çalışanlar için uygulamada yaygın olarak kullanılan 225 saat esas alınmaktadır. Buna göre normal saatlik brüt ücret:
Saatlik Brüt Ücret = Aylık Brüt Maaş / 225
formülüyle hesaplanır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına ait inceleme raporlarında da aylık brüt ücretin 225 saate bölünmesiyle saatlik ücretin belirlenmesine ilişkin uygulamalar yer almaktadır.
Saatlik ücret belirlendikten sonra çalışmanın türüne göre %25 veya %50 artış uygulanır.
%50 Zamlı Fazla Mesai Nasıl Hesaplanır?
Haftalık 45 saatin üzerinde gerçekleştirilen normal fazla çalışmalarda saatlik ücret %50 artırılır.
Formül şu şekildedir:
Fazla Mesai Saat Ücreti = Normal Saatlik Brüt Ücret × 1,50
Ardından bulunan tutar fazla çalışma saatiyle çarpılır:
Toplam Fazla Mesai Ücreti = Fazla Mesai Saat Ücreti × Fazla Mesai Saati
Örneğin aylık brüt maaşı 67.500 TL olan bir çalışanın normal saatlik brüt ücreti:
67.500 / 225 = 300 TL
olarak bulunur.
Bu çalışanın %50 zamlı fazla çalışma saat ücreti:
300 × 1,50 = 450 TL
olacaktır.
Ay içerisinde hesaplamaya konu toplam 12 saat fazla çalışması bulunuyorsa:
450 × 12 = 5.400 TL
brüt fazla çalışma ücreti hesaplanır.
%25 Zamlı Fazla Sürelerle Çalışma Nasıl Hesaplanır?
İş sözleşmesindeki normal haftalık çalışma süresi 45 saatin altındaysa, bu süreyi aşan ancak 45 saate kadar devam eden çalışma farklı bir oranla hesaplanır.
Bu durumda normal saatlik ücret %25 artırılır:
Fazla Sürelerle Çalışma Saat Ücreti = Normal Saatlik Brüt Ücret × 1,25
Örneğin haftalık çalışma süresi sözleşmede 40 saat olarak belirlenmiş ve normal saatlik brüt ücret 300 TL ise fazla sürelerle çalışma saat ücreti:
300 × 1,25 = 375 TL
olacaktır.
Çalışanın bu kapsamda toplam 6 saatlik çalışması varsa:
375 × 6 = 2.250 TL
brüt fazla sürelerle çalışma ücreti hesaplanır. %25 ve %50 oranları ilgili yönetmelikte açık şekilde birbirinden ayrılmıştır.
Hem %25 Hem %50 Fazla Çalışma Olabilir mi?
Evet. Haftalık normal çalışma süresi sözleşmeyle 45 saatin altında belirlenmiş bir çalışan için aynı dönemde her iki çalışma türü de oluşabilir.
Örneğin haftalık çalışma süresi 40 saat olan bir çalışan bir hafta içerisinde 49 saat çalışırsa, sözleşmedeki 40 saati aşan ilk 5 saat 45 saate kadar olduğu için %25 zamlı fazla sürelerle çalışma olarak değerlendirilir.
45 saati aşan sonraki 4 saat ise %50 zamlı fazla çalışma kapsamına girer.
Bu nedenle hesaplama aracımızda “Fazla Sürelerle Çalışma” ile “Fazla Mesai” süreleri ayrı alanlarda gösterilmektedir.
Haftalık Çalışma Süresi 45 Saatse Hangi Alan Kullanılmalı?
İş sözleşmenizde haftalık normal çalışma süresi 45 saat olarak belirlenmişse “Sözleşmedeki haftalık çalışma sürem 45 saatin altında” seçeneğini işaretlemenize gerek yoktur.
Bu durumda yalnızca haftalık 45 saati aşan çalışmalarınızı “Fazla Mesai” alanına girmeniz yeterlidir.
Örneğin hesaplamak istediğiniz dönemde toplam 18 saatlik fazla çalışma yaptıysanız bu alana 18 saat girerek hesaplama yapabilirsiniz.
Haftalık Çalışma Süresi 40 Saatse Nasıl Hesaplanır?
Sözleşmenizde haftalık normal çalışma süresi 40 saat olarak belirlenmişse hesaplama aracındaki “Sözleşmedeki haftalık çalışma sürem 45 saatin altında” seçeneğini işaretlemeniz gerekir.
Daha sonra normal haftalık çalışma süresi alanına 40 yazabilirsiniz.
40 ile 45 saat arasında kalan çalışmalarınızı “Fazla Sürelerle Çalışma”, 45 saati aşan çalışmalarınızı ise “Fazla Mesai” alanına girmeniz gerekir.
Bakanlığın yayımladığı açıklamalarda da 40 saatlik sözleşmeyle çalışan ve bir haftada 44 saat çalışan bir işçinin 4 saatlik ek çalışmasının %25 zamlı fazla sürelerle çalışma kapsamında olduğu belirtilmektedir.
Yıllık Fazla Mesai Sınırı Kaç Saattir?
Fazla çalışma süresi için mevzuatta yıllık bir sınır bulunmaktadır.
Bir çalışan için fazla çalışma süresinin toplamı kural olarak yılda 270 saati aşamaz. Bu sınır işyerinin tamamına değil, her çalışan için ayrı ayrı uygulanır.
Örneğin işyerinde 20 çalışan bulunması 270 saatlik sınırın toplam 20 kişi arasında paylaşılacağı anlamına gelmez. Sınır her çalışan bakımından ayrı değerlendirilir.
Hesaplama aracımız verilen çalışma saatlerinin ücret karşılığını hesaplar; kullanıcının yıl içerisindeki toplam fazla çalışma süresinin 270 saati geçip geçmediğini takip etmez.
Fazla Mesai İçin Çalışanın Onayı Gerekir mi?
Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma yaptırılabilmesi için kural olarak çalışanın yazılı onayının alınması gerekir.
Bu onay iş sözleşmesi yapılırken veya fazla çalışma ihtiyacı ortaya çıktığında alınabilir. Çalışan daha önce verdiği fazla çalışma onayını belirli usule uyarak geri çekebilir. Zorunlu nedenler veya olağanüstü durumlarda yapılan çalışmalar için farklı hükümler söz konusu olabilir.
Bu nedenle fazla mesai ücretinin matematiksel olarak hesaplanabilmesi ile çalışmanın mevzuata uygun biçimde yaptırılmış olması birbirinden ayrı konulardır.
Fazla Mesai Yerine İzin Kullanılabilir mi?
Çalışan belirli koşullar altında fazla çalışma karşılığında zamlı ücret almak yerine serbest zaman kullanmayı tercih edebilir.
%50 zamlı fazla çalışmanın her bir saati karşılığında 1 saat 30 dakika, %25 zamlı fazla sürelerle çalışmanın her bir saati karşılığında ise 1 saat 15 dakika serbest zaman kullanılabilir.
Bu tercih çalışana aittir ve serbest zamanın mevzuatta öngörülen şartlara uygun olarak kullandırılması gerekir. Yönetmelikte bu serbest zamanın altı aylık dönem içerisinde ve ücret kesintisi yapılmadan kullandırılması öngörülmektedir.
Örneğin 8 saat %50 zamlı fazla çalışma karşılığında ücret yerine serbest zaman tercih edildiğinde:
8 × 1,5 = 12 saat
serbest zaman hakkı ortaya çıkar.
Fazla Çalışma Süresinde Dakikalar Nasıl Hesaplanır?
Fazla çalışma süresinin yalnızca tam saatlerden oluşması gerekmez.
İlgili yönetmelikte fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma hesaplanırken bir saatin altındaki süreler için özel bir yuvarlama kuralı bulunmaktadır. Yarım saatten kısa süreler yarım saat, yarım saati aşan süreler ise bir tam saat olarak değerlendirilir.
Örneğin hesaplamaya tabi 20 dakikalık bir süre 30 dakika, 40 dakikalık bir süre ise 1 saat olarak değerlendirilir.
Hesaplama aracımızda bu nedenle saat girişleri yarım saatlik değerlerle yapılabilecek şekilde tasarlanmıştır.
Yemek ve Çay Molaları Fazla Mesaiden Sayılır mı?
Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz.
Bu nedenle işyerinde geçirilen toplam süre hesaplanırken yemek, çay veya diğer ara dinlenmelerinin doğrudan fazla mesai süresine eklenmemesi gerekir.
Örneğin çalışanın 08.00 ile 20.00 arasında işyerinde bulunduğu ancak toplam 1,5 saat ara dinlenmesi kullandığı bir durumda çalışma süresi 12 saat değil, 10,5 saat olarak değerlendirilir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı da fazla çalışma hesabında ara dinlenmelerinin çalışma süresinden sayılmadığını belirtmektedir.
Gece Çalışması Fazla Mesai Sayılır mı?
Gece çalışmaları bakımından çalışma süresine ilişkin ayrıca özel sınırlamalar bulunmaktadır. Genel olarak gece döneminde yürütülen işlerde fazla çalışma yapılmasına ilişkin kısıtlamalar vardır; bazı sektörler ve özel durumlar için ise ayrı hükümler uygulanabilir.
Bu nedenle gece vardiyası, sağlık hizmetleri, turizm, güvenlik, yer altı işleri veya özel çalışma düzenleri gibi durumlarda yalnızca bu hesaplama aracındaki genel formüle dayanarak hukuki değerlendirme yapılmamalıdır.
Araç, standart çalışma düzenindeki brüt fazla çalışma ücretini hesaplamak amacıyla hazırlanmıştır.
Kimlere Fazla Çalışma Yaptırılamaz?
Fazla çalışma konusunda yalnızca saat sınırları değil, çalışanın durumu ve yapılan işin niteliği de önem taşır.
İlgili yönetmelikte 18 yaşını doldurmamış çalışanlar, sağlık durumunun fazla çalışmaya uygun olmadığı raporla belirlenen çalışanlar, ilgili düzenlemelerde belirtilen gebe, yeni doğum yapmış veya emziren çalışanlar ve kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışanlar bakımından özel sınırlamalar bulunmaktadır. Ayrıca sağlık nedeniyle günlük çalışma süresi sınırlandırılmış bazı işlerde ve belirli gece çalışmalarında fazla çalışma yaptırılamaz.
Somut çalışma koşullarının bu özel düzenlemelerden birine girip girmediği ayrıca değerlendirilmelidir.
Fazla Mesai Bordroda Gösterilmeli mi?
İşverenin fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma saatlerini kayıt altına alması gerekir.
Yönetmelikte bu çalışmaların ücretlerinin normal çalışma ücretleriyle birlikte ödenmesi ve ücret bordrosu ile ücret hesap pusulasında ayrıca gösterilmesi öngörülmektedir.
Bu nedenle çalışanların kendi fazla çalışma kayıtları ile aylık bordrolarındaki fazla mesai tutarlarını karşılaştırmaları faydalı olabilir.
Fazla Mesai Ücreti Brüt mü Net mi Hesaplanır?
Bu sayfadaki hesaplama aracı brüt ücret üzerinden çalışmaktadır.
Kullanıcının aylık brüt maaşı 225’e bölünerek normal saatlik brüt ücret bulunur. Daha sonra ilgili çalışmaya göre %25 veya %50 zam uygulanır ve sonuç brüt fazla çalışma ücreti olarak gösterilir.
Net fazla mesai ücretinin hesaplanabilmesi için yalnızca aylık maaş ve fazla çalışma saati yeterli olmayabilir. SGK prime esas kazanç, işsizlik sigortası primi, gelir vergisi dilimi, kümülatif gelir vergisi matrahı ve bordrodaki diğer ödemeler net tutarı etkileyebilir.
Bu nedenle hesaplama sonucunda gösterilen rakam çalışanın bordrosuna eklenecek tahmini brüt fazla çalışma tutarıdır.
Fazla Mesai Ücretinin Hesaplanmasında 225 Saat Nedir?
Aylık ücretli çalışanların saatlik ücretini hesaplamak için uygulamada sıklıkla aylık brüt ücretin 225 saate bölünmesi yöntemi kullanılmaktadır.
Örneğin aylık brüt maaşı 45.000 TL olan bir çalışan için:
45.000 / 225 = 200 TL
normal saatlik brüt ücret bulunur.
%50 zamlı fazla çalışma saat ücreti ise:
200 × 1,50 = 300 TL
olacaktır.
10 saatlik fazla çalışma için tahmini brüt fazla mesai ücreti:
300 × 10 = 3.000 TL
olarak hesaplanır.
Bu hesaplama aracımızda da aynı 225 saat yaklaşımı kullanılmaktadır.
İş Sözleşmesinde Daha Yüksek Fazla Mesai Oranı Belirlenebilir mi?
Mevzuatta belirtilen %25 ve %50 oranları çalışan bakımından temel zam oranlarını ifade eder.
İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle çalışan lehine daha yüksek oranların kararlaştırılması mümkündür. Örneğin bazı işyerlerinde sözleşmeyle fazla çalışma ücretinin %50 yerine daha yüksek bir oran üzerinden ödenmesi kararlaştırılmış olabilir.
Bu durumda çalışanın sözleşmesindeki daha avantajlı düzenlemenin ayrıca dikkate alınması gerekir. Bakanlık denetim raporlarında da çalışan lehine daha yüksek oran belirlenmesine ilişkin uygulamalara yer verilmektedir.
Hesaplama aracımız standart yasal oranlar olan %25 ve %50 üzerinden çalışmaktadır.
Hesaplama Sonucu Kesin Fazla Mesai Alacağımı Gösterir mi?
Hayır. Bu araç genel ve tahmini bir ücret hesaplaması yapmak amacıyla hazırlanmıştır.
Gerçek fazla çalışma alacağı belirlenirken çalışanın fiili çalışma saatleri, ara dinlenmeleri, iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi, denkleştirme uygulaması, serbest zaman kullanımı, bordrolar, fazla çalışma kayıtları ve yapılan işin özel çalışma hükümlerine tabi olup olmadığı gibi unsurlar ayrıca değerlendirilmelidir.
Araç tarafından gösterilen tutar hukuki görüş, kesin işçilik alacağı veya resmi bordro hesabı niteliğinde değildir.
Sıkça Sorulan Sorular
Haftada 45 saatten fazla çalışmak fazla mesai midir?
Genel kural olarak denkleştirme gibi istisnai uygulamalar bulunmadığında haftalık 45 saatin üzerindeki çalışmalar fazla çalışma kapsamında değerlendirilir.
Fazla mesai yüzde kaç zamlı ödenir?
Haftalık 45 saati aşan her bir saat için normal saatlik ücret %50 artırılır. Böylece bir saatlik fazla mesai ücreti normal saatlik ücretin 1,5 katı olarak hesaplanır.
%25 fazla mesai ne anlama gelir?
%25 oranı, haftalık çalışma süresinin sözleşmeyle 45 saatin altında belirlendiği işlerde sözleşmedeki süreyi aşan ancak 45 saate kadar devam eden “fazla sürelerle çalışma” için uygulanır.
40 saatlik sözleşmeyle 44 saat çalışırsam ne olur?
Haftalık normal çalışma süreniz 40 saatse, 40 ile 44 saat arasındaki 4 saat genel olarak fazla sürelerle çalışma olarak değerlendirilir ve %25 zamlı ücret hesabına konu olur.
40 saatlik sözleşmeyle 48 saat çalışırsam nasıl hesaplanır?
40 ile 45 saat arasındaki 5 saat %25 zamlı fazla sürelerle çalışma, 45 saatin üzerindeki 3 saat ise %50 zamlı fazla çalışma olarak ayrı ayrı hesaplanır.
Bir yılda en fazla kaç saat fazla mesai yapılabilir?
Fazla çalışma için mevzuatta kişi başına yıllık 270 saatlik sınır bulunmaktadır.
Fazla mesai yerine izin kullanılabilir mi?
Çalışan isterse belirli şartlar altında ücret yerine serbest zaman kullanabilir. %50 zamlı her fazla çalışma saati için 1 saat 30 dakika, %25 kapsamındaki her fazla sürelerle çalışma saati için 1 saat 15 dakika serbest zaman karşılığı bulunmaktadır.
Yemek molası fazla mesaiden sayılır mı?
Hayır. Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz ve fazla çalışma hesabında bu sürelerin çalışma süresinden çıkarılması gerekir.
Fazla mesai için işçinin onayı gerekir mi?
Kural olarak fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma için çalışanın yazılı onayı gerekir. Zorunlu nedenler ve olağanüstü durumlar için mevzuatta farklı hükümler bulunmaktadır.
Fazla mesai ücretim net olarak hesaplanabilir mi?
Net ödeme bordroda oluşacak SGK, işsizlik sigortası ve vergi matrahlarına bağlı olduğundan yalnızca aylık maaş ve çalışma saati bilgisiyle herkes için kesin net tutar belirlemek mümkün değildir. Bu nedenle aracımız sonucu brüt olarak göstermektedir.
Fazla mesai hesabında maaş neden 225’e bölünüyor?
Aylık ücretli çalışanlarda saatlik brüt ücretin bulunmasında uygulamada yaygın olarak aylık brüt ücretin 225 saate bölünmesi yöntemi kullanılmaktadır. Hesaplama aracımız da bu yöntemi esas almaktadır.