Çalışma hayatında, işçinin işe devam etmesini engelleyecek hatta işçinin derhal işi bırakmasını gerektirecek durumlar yaşanabilmektedir. 4857 sayılı İş Kanunu’nda işçinin olası bir durumla karşılaşması halinde derhal fesih hakkını kullanabileceği haller sıralanmış; fesih halinde işçinin sahip olduğu haklar düzenlenmiştir.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 24. maddesi gereğince; süresi belirli olsun veya olmasın işçi, bu maddede sayılan hususların varlığı halinde iş sözleşmesini, sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin derhal feshedebilir.
İş Kanunu madde 24’e göre fesih bildiriminde bulunarak işten kendi ayrılan işçi, kıdem tazminatına hak kazanır. Ayrıca feshe bağlı haklardan tüm çalışma süresince kullanılmayan yıllık izin süresine göre hesaplanacak yıllık izin alacağına hak kazanır. Ödenmeyen alacakları varsa işçi, feshe bağlı olmasa da bunları da talep edebilir. Böyle bir fesihte taraflar birbirlerinden ihbar tazminatı talep edemezler.
Kanun’da sıralanan hususlar aşağıdaki gibidir:
1. Sağlık Sebepleri
İş sözleşmesinin konusu olan işin yapılması işin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı ve yaşayışı için tehlikeli olması veya işçinin sürekli olarak yakından ve doğrudan buluşup görüştüğü işveren veya başka bir işçi bulaşıcı veya işçinin işi ile bağdaşmayan bir hastalığa tutulması durumlarında işçi, iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir. İşin niteliğinden doğan sebebin işçinin sağlığı için tehlikeli olduğunu ispat yükü işçi üzerindedir. İşçi, kural olarak fesih öncesi kendi sağlık sebebini gösteren rapor sunmalıdır. Bulaşıcı hastalığın, işçinin sağlığı açısından ciddi bir tehlike arz ettiği durumlarda; fesih sebebinin yerinde olmadığını ispat borcu işverene yüklenmiştir. İşveren, kendisinde veya çalışanında söz konusu bulaşıcı hastalığın bulunmadığını ispat etmelidir.
2. Ahlak ve İyiniyet Kurallarına Uymayan Haller ve Benzerleri
İşverenin, iş sözleşmesi yapıldığı sırada bu sözleşmenin esaslı noktalarından biri hakkında yanlış vasıflar veya şartlar göstermek ya da gerçeğe uygun olmayan bilgiler vermek veya sözler söylemek suretiyle işçiyi yanıltması; işverenin işçiye veya işçinin aile üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak şekilde sözler söylemesi, davranışlarda bulunması ve işçiye cinsel tacizde bulunması; işverenin işçiye veya ailesi üyelerinden birine karşı sataşmada bulunması veya gözdağı vermesi; veya işçiyi ya da ailesi üyelerinden birini kanuna karşı davranışa özendirmesi, kışkırtması, sürüklemesi, veya işçiye ve ailesi üyelerinden birine karşı hapsi gerektiren bir suç işlemesi veyahut işçi hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ağır isnad veya ithamlarda bulunması; işçinin diğer bir işçi veya üçüncü kişiler tarafından işyerinde cinsel tacize uğraması ve bu durumu işverene bildirmesine rağmen gerekli önlemler alınmaması; işveren tarafından işçinin ücreti kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmemesi veya ödenmemesi; ücretin parça başına veya iş tutarı üzerinden ödenmesi kararlaştırılıp da işveren tarafından işçiye yapabileceği sayı ve tutardan az iş verildiği hallerde aradaki ücret farkı zaman esasına göre ödenerek işçinin eksik aldığı ücretin karşılanmaması, yahut çalışma şartlarının uygulanmaması halleri Kanun’da ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri olarak ifade edilmiş, bu hallerin varlığı nedenle işçiye iş akdini haklı nedene dayanarak derhal fesih hakkı tanınmıştır.İşçinin ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hallere dayanarak sözleşmeyi feshedebilmesi için bu tür davranışları öğrendiği tarihten itibaren altı işgünü ve her halde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içerisinde bu hakkını kullanması gerekir. Belirtilen süre içinde fesih hakkını kullanmadığı takdirde hakkını yitirir. Bu süre içinde maddi menfaat sağlayan işçi için bir yıllık süre uygulanmaz.
3. Zorlayıcı Sebepler
İşçinin çalıştığı işyerinde bir haftadan fazla süre ile işin durmasını gerektirecek zorlayıcı sebeplerin ortaya çıkması halinde işçi iş sözleşmesini derhal feshedebilir.