5941 Sayılı Çek Kanunu’nun Ceza Sorumluluğu, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı başlıklı 5. maddesine göre “ Üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgili olarak ‘karşılıksızdır’ işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin şikayeti üzerine, her bir çekle ilgili olarak, binbeşyüz güne kadar adli para cezasına hükmolunur.” Madde metninden anlaşıldığı üzere çekle ilgili olarak ‘karşılıksızdır’ işlemi yapılmasına sebebiyet verme, şikayete bağlı bir suç olup, şikayet hakkı hamile tanınmıştır.
Karşılıksız çek düzenleme suçunda, şikayet hakkına kimin/kimlerin sahip olabileceğiyle alakalı doktrinde ve uygulamada bazı farklı görüşler benimsenmiştir. Türk Dil Kurumu’na göre hamil; elinde bulunduran, üzerinde taşıyan anlamlarına gelmektedir. Kıymetli evrak hukukunda ise hamil; “kıymetli evrakı kanunlara uygun olarak elinde bulunduran gerçek ya da tüzel kişi”, yetkili hamil; “ kambiyo senedi bedelini talep etme hakkı olan şahıs” anlamına gelmektedir. 5941 Sayılı Çek Kanunu’nda 5.maddede yer alan hamilin çeki bankaya ibraz eden ve karşılıksız işlemi yaptıran ve bu yetkileri haiz kişi olduğu tartışmasızdır. Hamil, hiç kuşkusuz, şikayet hakkına sahiptir. Fakat karşılıksız çekin arkasında cirosu bulunan cirantalar da şikayet hakkına sahip midir ?
Bu konuda doktrinde ve uygulamada farklı görüşler benimsenmiştir. Doktrinde yapılan tartışmalarda genel görüş ‘hamil’ kavramının dar yorumlanması gerektiği olup, karşılıksız çek düzenleme suçunda şikayet hakkına cirantaların sahip olmadığıdır. Bu görüşün gerekçesinde şikayet hakkının devredilmez özelliği yer almaktadır. Bu görüşü savunanalar Türk Ceza Kanunu’nun “Ceza Hukukunda Suçta Ve Cezada Kanunilik İlkesi başlıklı” 2. maddesi gereğince kanunların suç ve ceza içeren hükümlerinin uygulanmasında kıyas yapılamayacağını, suç ve ceza içeren hükümlerin kıyasa yol açacak şekilde geniş yorumlanamayacağını savunmaktadır.
Birgan & Partners Danışmanlık ve Avukatlık Bürosu’nun da katıldığı diğer görüşe göre çek bedelini hamile ödeyerek çeki alan ciranta artık hamil sıfatında olması ve cirantanın da ilgili suçun mağduru olması sebebiyle şikayet hakkı doğacaktır. Öte yandan kendinden öne gelen cirantadan çek bedelini tahsil eden hamilin herhangi bir mağduriyeti de kalmamış olacağı için şikayet hakkının devam edeceğinden söz etmek olanaksız hale gelecektir. Şikayetçi, yalnızca çeki bankaya ibrazı anında elinde bulunduran hamil olamaz. Zira, kanun şikayet hakkını bankaya ibraz eden hamile tanımamış, çeki elinde bulunduran hamile tanımıştır.
Doktrin ve uygulamada meydana gelen bu tür görüş farklılıkları sonucunda daireler arasında da birbirleri ile çelişkili kararlar verilmiştir. Nihayet karşılıksız çek düzenleme suçunda şikayet hakkının kime ait olduğu konusundaki uyuşmazlığın giderilmesini istenmiş ve Yargıtay 19. Ceza Dairesi’nin 2018/3072 E., 2018/5874 K. sayılı ve 10.05.2018 tarihli kararı ile karşılıksız çek düzenleme suçunda şikayet hakkının, çeki tahsil amacıyla bankaya ibraz eden hamil ile “karşılıksızdır” işlemi yapıldıktan sonra çeki elinde bulunduran ve aynı zamanda “karşılıksızdır” işlemi yapılmadan önceki dönemde geçerli ve meşru ciranta olan kişiye ait olacağına karar verilmiştir.
Yargıtay 19. Ceza Dairesi’nce verilen çek bedelini hamile ödeyerek çeki alan cirantanın da şikayet hakkı olduğuna ilişkin karar neticesinde daireler arasındaki farklı uygulamalar ve birbirleri ile çelişkili kararlardan doğabilecek daha fazla mağduriyet yaşanmasının önüne geçilmiştir.